ABD-Çin Ticaret Savaşı Soğurken Çin, Rusya’yı Yakın Tutuyor

• Çin, aynı hafta içinde Trump ve Putin’i ağırladı; ABD-Çin ticaret ateşkesi, daha geniş bir jeopolitik (küresel güç dengeleri) mesajına dönüştü.
• Trump–Şi zirvesi; Boeing, tarım, nadir toprak elementleri (yüksek teknoloji ve savunmada kritik metaller) endişeleri ve yeni ikili ticaret platformları konusunda taahhütler getirdi.
• Putin’in birkaç gün sonraki ziyareti, Çin-Rusya stratejik eşgüdümünü (devletlerin uzun vadeli ortak hareketi) güçlendirdi; enerji ve daha geniş iş birliği gündemin üst sırasındaydı.
• Yatırımcılar için en güçlü sinyaller; Çin para birimi, Çin teknoloji hisseleri, enerji, nadir topraklar ve Eylül’deki bir sonraki ABD-Çin kritik görüşmesi etrafında.

Çin, altı gün içinde hem ABD’nin hem de Rusya’nın liderlerini ağırladı.

Trump 15 Mayıs’ta Pekin’den ayrıldı, Putin 19 Mayıs’ta geldi. Bu ziyaretler tek başına okunmuyor.

Trump’ın ziyareti ticarete dönük somut başlıklar üretti: Çin’in 200 adet Boeing uçağı alımına yönelik ilk taahhüdü, 2028’e kadar her yıl en az 17 milyar dolar ABD tarım ürünü alımı ve iki yeni hükümetler arası kanal — Ticaret Kurulu ve Yatırım Kurulu. Beyaz Saray ayrıca iki liderin “yapıcı bir stratejik istikrar ilişkisi” kurma konusunda mutabık kaldığını açıkladı. (Stratejik istikrar: Büyük güçler arasında gerilimi kontrol altında tutmaya yönelik genel çerçeve.)

Putin’in ziyareti ise farklı bir mesaj taşıdı. Şi ve Putin, kapsamlı stratejik eşgüdümü daha da güçlendirmeye yönelik ortak bir bildiri imzaladı ve iki ülke arasında çeşitli iş birliği belgelerinin imzalanmasına tanıklık etti. Çin Dışişleri Bakanlığı, Putin’in Çin’e 25’inci ziyaretini vurgulayarak ilişkinin sürekliliğine dikkat çekti.

İkisi birlikte Pekin’in pozisyonunu gösteriyor. Çin, Washington ile Moskova arasında tercih yapmıyor. ABD ile ticaret görüşmeleriyle baskıyı azaltırken, Rusya ile stratejik alanını koruyor.

Piyasalar açısından artık bu üçgen, tek tek zirvelerden daha önemli.

“Kurtuluş Günü”nden Pekin’e

ABD–Çin ilişkisi bir yıl önce çok farklıydı.

Trump’ın Nisan 2025’teki “Kurtuluş Günü” gümrük tarifeleri (ithalata ek vergi) ticaret düzenini değiştirdi. Ardından tarifeler, ihracat kontrolleri (belirli ürünlerin dış satışına izin sınırı) ve stratejik tedarik zincirleri (kritik ürünlerin üretimden teslimata uzanan hattı) üzerinden baskı arttı. Çin de karşı hamle olarak nadir toprak elementleri ve kritik minerallerde ihracat kısıtlamaları getirdi. Bu kısıtlamalar savunma, otomotiv, elektronik ve ileri üretim sektörlerini etkiledi. Reuters, ticaret ateşkesine rağmen bazı ağır nadir toprak ihracatının belirgin şekilde düşük kaldığını aktardı. Bu da Çin’in kısmi rahatlama sağlarken pazarlık gücünü koruyabildiğini gösteriyor.

İlk duraklama Ekim 2025’te Busan’da geldi. Trump ve Şi yaklaşık 100 dakika görüştü. Sonuçlar arasında fentanil bağlantılı tarifelerin azaltılması, Çin’in ABD’den soya fasulyesi alımına yeniden başlaması ve nadir toprak kısıtlamalarında bir yıllık gevşeme/erteleme yer aldı. (Fentanil: Yasa dışı kullanımda ağır bağımlılık ve ölüm riski doğuran sentetik opioid; “öncül kimyasallar” ise bu tür maddelerin üretiminde kullanılan girdiler.)

Mayıs 2026’daki Pekin zirvesi aynı çizgide ilerledi.

Zirve ticaret savaşını bitirmedi. Tırmanmayı, yönetilen bir sürtüşmeye çevirdi.

Trump Ne Aldı?

ABD–Çin başlıkları somuttu, ancak sınırlıydı.

Trump’ın içeride “ihracat, istihdam, piyasa rahatlaması” olarak anlatabileceği görünür kazanımlar öne çıktı:

• Havacılık: Çin, 200 uçaklık Boeing siparişi sinyali verdi.
• Tarım: Çin, 2028’e kadar soya fasulyesi dahil ABD tarım ürünü alımını artırmayı taahhüt etti.
• Gümrük tarifeleri: ABD, fentanil bağlantılı tarifeleri düşürdü ve daha yüksek karşılıklı tarifeleri bir yıl askıya aldı. (Karşılıklı tarife: “Sen yükseltirsen ben de yükseltirim” yaklaşımıyla uygulanan ek vergiler.)
• Fentanil: Çin, üretimde kullanılan öncül kimyasallara yönelik kontrolleri sıkılaştırdı.
• Ticaret kanalları: İki taraf yeni ikili ticaret ve yatırım platformları kurma konusunda anlaştı. (Forum/platform: Düzenli toplantı ve çalışma grubu mekanizması.)

Bu sonuçlar iki lidere de “kazanç” anlatısı verdi. Daha büyük ticari taahhüt Çin’den geldi. ABD ise önceki tarife politikasında daha görünür geri adımlar attı.

Hafta başında VT Analisti Nayel’in de işaret ettiği gibi sınırlar netti: Nadir topraklar belirsiz kaldı. Yarı iletkenler (çipler; elektronik cihazların temel bileşeni) çözülmedi. Tayvan ticaret çerçevesinin dışında kaldı.

İki hükümet, “al-sat” türü konularda anlaştı; güç dengelerine dokunan başlıklarda ise erteledi.

Putin Ne Aldı — Ne Anlama Geliyor?

Putin’in ziyareti farklı bir ağırlık taşıdı.

Trump görüşmesi ticaret savaşını soğutmaya odaklıydı. Putin görüşmesi ise Rusya’nın hâlâ küresel etkisi olan bir stratejik ortakla yan yana olduğunu göstermeye dönüktü.

Resmî zemin, Çin–Rusya dostluk anlaşmasının yıl dönümü idi. İçerik daha genişti: enerji, teknoloji, ticaret ve stratejik eşgüdüm.

Resmî gündem; ikili ilişkiler, stratejik iş birliği ve uluslararası başlıkları kapsadı. Enerji öne çıktı; çünkü Rusya büyük bir petrol üreticisi, Çin ise fosil yakıtların (petrol, gaz, kömür) en büyük alıcılarından.

Uzun süredir ertelenen Sibirya’nın Gücü 2 boru hattı da yeniden gündeme geldi. CNBC’ye göre önerilen 2.600 km’lik hat, Rusya’nın Yamal sahalarından (doğalgaz üretim bölgesi) Moğolistan üzerinden Çin’e yılda 50 milyar metreküp gaz taşıyabilir. Ancak fiyat, finansman ve teslim takvimi netleşmedi.

Bu belirsizlik Pekin’in işine geliyor.

Çin daha iyi şartlarla Rus enerjisini garanti ederse arz güvenliğini artırır. Geciktirirse Moskova’yı Çin talebi için rekabette tutar. Her iki durumda da Çin pazarlık alanı kazanır.

Çin İki Kapıyı da Açık Tutuyor

Mesaj net: Çin Washington ile Moskova arasında seçim yapmıyor; iki ilişkiyi de kendi konumunu güçlendirmek için kullanıyor.

ABD’nin yaklaşımı hâlâ baskı üzerinden ilerliyor. Tarifeler, ihracat kontrolleri, Tayvan politikası ve yaptırım (ekonomik kısıtlama) riski masada. Çin’in yanıtı daha esnek: kısa vadeli baskıyı azaltacak kadar taviz verip stratejik seçenekleri açık tutmak.

Putin’in ziyareti bu çerçeveyi netleştirdi. Pekin, Washington’la ticarette sakinleşmenin, Washington’la stratejik hizalanma (aynı çizgide politika) anlamına gelmediğini gösterdi.

Çin, ABD ile uçak, tarım ve pazar erişimini konuşurken; Rusya ile enerji, güvenlik ve diplomatik eşgüdümü sürdürebiliyor. Pekin, Trump’a piyasaları sakinleştirecek kadar ticari istikrar verdi; ardından Putin’e Çin’in seçeneklerinin açık olduğunu gösterecek kadar diplomatik görünürlük sağladı.

Çözümsüz Kalan Baskı Başlıkları

Zirve kısa vadeli ticaret savaşı riskini azalttı, ancak üç başlık çözümsüz.

• Stratejik teknoloji tedarik zincirleri
  Nadir topraklar, yarı iletkenler (çipler) ve yapay zekâ (YZ; yazılımların veriden öğrenerek karar üretmesi) kontrolleri aynı gerilimin parçaları. Çin kritik minerallerde güçlü; ABD ise çip ve YZ ihracat kontrolleriyle baskı kuruyor. Bu durum Çin teknoloji hisselerini, elektrikli araçları (EV), savunma ve çip bağlantılı şirketleri manşetlere hassas bırakıyor.
• Tayvan ve güvenlik riski
  Tayvan, ticaret ateşkesinin dışında. Forbes’a göre Şi, Tayvan konusunun yanlış yönetilmesi hâlinde iki ülkeyi “çatışmaya” itebileceğini söyledi. Tayvan kaynaklı bir manşet, görüşmeler olumlu gitse bile Çin bağlantılı hisselerde, bölgesel dövizlerde, çip şirketlerinde ve genel riskli varlıklarda algıyı hızla değiştirebilir. (Riskli varlık: Hisse, gelişen ülke parası gibi dalgalanması yüksek yatırım araçları.)
• Enerji ve yaptırım riski
  Putin’in ziyareti, Rusya bağlantılı petrol, gaz ve yaptırım riskini gündemde tutuyor. Çin ABD ile ticareti sakinleştirirken Moskova ile enerji ve diplomasi kanallarını açık tutabilir; bu da ileride ABD’nin baskısını zorlaştırabilir.

Piyasa etkisi sürekli değil; savunma hisseleri, Çin odaklı riskli varlıklar, bölgesel dövizler ve çip bağlantılı hisseler üzerinden aniden gelebilir.

Ne Beklenmeli?

Şu anda üç hat aynı anda ilerliyor:

Eylül 2026: Şi’nin Washington’u ziyaret etmesi bekleniyor. Bu, ABD-Çin hattında bir sonraki kritik dönemeç. Üç olası senaryo var:

• Ateşkes korunur ve güçlenir. İki taraf tarife askılarını uzatır ve teknoloji rekabetine girmeye başlar. Bu, Mayıs toplantısında özellikle ertelenen konularda ilerleme gerektirir.
• Ateşkes korunur ama tıkanır. Sınırlı yeni sonuçla “ilerleme” mesajı verilir. Ne tırmanır ne çözülür; yönetilen sürtüşme devam eder.
• Ateşkes bozulur. Yeni bir ihracat kontrolü kararı, Tayvan kaynaklı bir olay ya da tek taraflı tarife hamlesi misilleme getirir. Döngü yeniden başlar. (Misilleme: Karşı hamle.)

Çin–Rusya enerji anlaşmaları. Yeni petrol ve doğalgaz kontratlarının detayları izlenmeli, özellikle Sibirya’nın Gücü 2 etrafında. Şartlar, Çin’in ABD baskısına karşı Rus arzını “sigorta” (riskten korunma) olarak mı kilitlediğini, yoksa iki tarafı da kendi talebi için rekabette mi tuttuğunu gösterecek.

BM Güvenlik Konseyi dinamiği. Altı ay içinde BM Güvenlik Konseyinin diğer dört daimi üyesinin tamamı Çin’i ziyaret etti. Macron Aralık’ta, Starmer Ocak’ta, Trump Mayıs’ta ve Putin Mayıs’ta. (Daimi üye: Veto hakkı olan beş ülkeden biri.)

Piyasa Etkileri

En sert fiyat hareketleri, ticaret ateşkesi ile stratejik pazarlık gücünün çakıştığı alanlardan gelebilir: döviz, teknoloji, enerji ve kritik mineraller.

• Yuan ve Çin bağlantılı dövizler
  Yuan, ateşkesin sürüp sürmediğine dair en net gösterge. ABD–Çin tonunun sakinleşmesi algıyı destekleyebilir. Yeni tarife tehdidi, yaptırım dili veya Rusya bağlantılı baskı ise hızlı zayıflama yaratabilir.
• Çin teknoloji ve çip bağlantılı hisseler
  Zirve, YZ çip kontrollerini veya yarı iletken kısıtlarını çözmedi. HKTECH, Çin internet hisseleri ve çip tedarik zinciri, ABD’nin ihracat kontrolü güncellemelerine veya Çin’den olası karşı hamle sinyallerine hassas.
• Enerji piyasaları
  Putin ziyareti, Rusya’nın hâlâ güçlü olduğu alanlarda önemli: petrol, gaz ve boru hattı diplomasisi. Çin–Rusya enerji koordinasyonunun güçlenmesi, Pekin’in ABD ekseni dışında arz seçeneklerini açık tutmasını destekler. (Arz: Piyasaya sunulan miktar.)
• Nadir topraklar ve stratejik metaller
  Nadir topraklar, Çin’in tedarik zincirindeki en net kaldıraç gücü. Daha sıkı bir ihracat kontrolü mesajı; savunma, elektrikli araç, çip ve temiz enerji tedarik zincirlerini hızlı etkileyebilir. (Kaldıraç: Pazarlık gücü yaratan unsur.)

Tarım ve Boeing önemli, ancak daha çok “taahhütler uygulanıyor mu” kontrolü olarak. Asıl dalgalanma, ticaret politikasının stratejik güce değdiği yerde.

Pekin, mevcut küresel düzende kilit arabulucu (taraflar arasında konuşabilen ana aktör) rolünü güçlendiriyor. Bu, piyasaya şu mesajı veriyor: Çin, hangi ikili ilişki öne çıkarsa çıksın, ticaret, enerji ve güvenlik başlıklarının merkezinde kalmayı hedefliyor.

Hemen işlem yapmaya başlayın – Gerçek VT Markets hesabınızı oluşturmak için buraya tıklayın