Haziran, küresel piyasalarda jeopolitik gelişmelerin öne çıktığı bir başka sert dalgalanma ayı oldu. İsrail ile İran arasındaki 12 günlük savaş, gümrük tarifeleri (ithal ürünlere ek vergi) ve düzenleme değişiklikleri (kurallarda değişim) beklentileriyle birleşince, yatırımcılar temkin ile iyimserlik arasında denge kurdu. Çin’den gelen görece iyi ekonomik veriler de risk iştahını (riskli varlıklara yönelme) destekledi.
İsrail’in 13 Haziran’da İran’a saldırı başlatmasının ardından petrol fiyatı varil başına 75 dolara sıçradı. Çatışmanın bölge geneline yayılacağı endişesi ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılabileceği tehdidi (küresel petrol taşımacılığının kritik geçiş noktası) küresel petrol arzında (piyasaya sunulan miktar) kesinti riskini gündeme getirdi. Bu durum, merkez bankalarının zaten “enflasyon (fiyat artışları) kalıcı mı, büyüme (ekonominin genişlemesi) yavaşlıyor mu” ikilemiyle uğraştığı bir dönemde, küresel enflasyon için ciddi bir risk oluşturdu.
Çatışma, hisse senetleri ve kripto varlıklarda kısa süreli satışa yol açtı; yatırımcılar daha riskli pozisyonlardan çıkıp güvenli limanlara (kriz döneminde tercih edilen varlıklar) yöneldi. Ancak ateşkes, uzun sürecek enerji arz şoku (arz kesintisinin yarattığı ani fiyat baskısı) ve daha geniş çatışma korkusunu azalttı. Petrol fiyatı daha sonra varil başına 65 doların altına geriledi; zayıf talep dinamikleri (tüketim isteğinin düşük seyretmesi) ve OPEC+ içindeki sürtüşmeler (üretici ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları) fiyatları baskıladı. Hisse piyasaları ise toparlandı; S&P 500 ve NASDAQ yeni rekor seviyelere çıktı.
Altının fiyat hareketi zaman zaman Bitcoin’e benzer seyretti. Bu tablo, özellikle ülke borcu ve jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde her ikisinin de “alternatif değer saklama aracı” (paranın değer kaybına karşı elde tutulan varlık) olarak görüldüğünü gösterdi.
ABD Merkez Bankası (Fed), Haziran toplantısında enflasyon ve büyümedeki yavaşlama endişelerine dikkat çekerek temkinli bir tutum sergiledi. Toplantı, Orta Doğu’daki gerilimin en yüksek olduğu döneme denk gelse de, sonrasında tansiyonun düşmesi bazı riskleri azalttı. Çin’den gelen daha iyi veriler de piyasa algısına sınırlı bir iyimserlik kattı.
Piyasalar jeopolitik tabloya çok duyarlı kalmaya devam ediyor. Trump yönetiminin tarifelere yeniden odaklanması ve 9 Temmuz’daki ticaret anlaşması son tarihi yaklaşırken, yaz aylarında işlem hacmi (alım-satım miktarı) genelde düşse de dalgalanma sürebilir.
Forex
ABD doları, Haziran boyunca zayıflamayı sürdürdü. Beklentiden düşük gelen enflasyon verileri ve İsrail-İran geriliminin yatışması, Fed’in yılın ilerleyen döneminde ilave faiz indirimi (politika faizinin düşürülmesi) yapabileceği beklentisini güçlendirdi.
Fed’in temkinli tonu, Haziran toplantısında netti. Bu dönemde Orta Doğu’da jeopolitik gerilim zirvedeydi ve petrol fiyat sıçraması endişeleri öne çıkıyordu.
Japon yeni (JPY) ve İsviçre frangı (CHF) gibi geleneksel güvenli liman para birimleri başlangıçta güçlü kalsa da, tansiyonun düşmesiyle geri çekildi.
Tarife artışlarının enflasyonu artırma etkisine dair endişeler sürüyor. Özellikle ABD’nin Çin veya AB ile ticari gerilimi tırmanırsa, Temmuz’da büyük döviz çiftlerinde (ör. EUR/USD gibi) daha “savunmacı pozisyonlanma” (riski azaltacak yönde pozisyon alma) görülebilir.
Şekil 1: Haftalık DXY grafiği; Haziran’da zayıflamanın sürdüğünü ve 99,50–101,00 bandının (fiyatın sıkıştığı aralık) altında işlem gördüğünü gösteriyor. (DXY: Dolar Endeksi, doların başlıca para birimlerine karşı değerini ölçer.)
Gold and Silver
Altın, Haziran’da yatay bantta (belirli aralıkta gidip gelme) kaldı. Jeopolitik riskin azalması ile genel ekonomik belirsizlik arasındaki çekişme fiyatı sınırladı.
İsrail-İran çatışmasının ilk günlerinde güvenli liman talebiyle yükselen altın, ateşkes sonrası risk iştahının dönmesiyle ons başına 3.451 dolarlık zirveden geri çekildi. (Ons: Kıymetli metallerde uluslararası ağırlık birimi.)
Altının “enflasyona karşı koruma” rolü (fiyat artışlarına karşı değerini daha iyi koruma eğilimi) önemini koruyor. Tarifelerde yeni bir tırmanış, yatırımcıların savunmacı varlıklara yönelmesiyle altını yeniden yukarı taşıyabilir.
Gümüş ise Çin’den gelen olumlu perakende ve sanayi üretimi verilerinin ardından Haziran’da güçlü yükseldi. Çin’in hedefli teşvik adımları (belirli alanlara yönelik destek), güneş enerjisi, elektrikli araçlar (EV) ve elektronik gibi sektörlerde gümüş talebine yönelik beklentileri iyileştirdi.
Temmuz’da tarifelere ilişkin haber akışı yakından izlenmeli; özellikle Çin ve AB’den gelebilecek misillemeler (karşı önlemler) önemli olacak. Altın ve gümüşte temel gündem; Çin, ABD ve AB’den PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi: iş dünyası eğilimini gösteren anket) ve sanayi verileri, enflasyon verileri ve Fed yetkililerinin mesajları olacak.
Şekil 2: Aylık gümüş grafiği; 2012’den bu yana görülmeyen seviyelere doğru “kırılım” (fiyatın güçlü biçimde yeni bir seviyeye geçmesi) gösteriyor.
Oil
Petrol, Haziran’da en sert dalgalanan araçlardan biri oldu. İsrail-İran savaşı, küresel arzın bozulabileceği korkusunu artırdı.
Yatırımcılar, petrol fiyatındaki yükselişin ve çatışmanın büyümesinin—özellikle İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması halinde—küresel ekonomide enflasyonu yeniden hızlandırabileceğinden endişe etti.
Ateşkesle birlikte piyasaya hızlı rahatlama geldi ve fiyatlar varil başına kritik 65 dolar seviyesinin altına indi. Bu geri çekilmede, OPEC+’nın Ağustos’tan itibaren günlük 411 bin varil üretim artışı kararı da etkili oldu. (OPEC+: OPEC ülkeleri ve bazı OPEC dışı üreticilerin üretim koordinasyonu.)
Şekil 3: Günlük petrol grafiği; ateşkes öncesi 75–78 dolara sert sıçramaları ve sonrasında 65 dolar civarında dengelenmeyi gösteriyor.
Indices
ABD borsa endeksleri, jeopolitik gerilim, GSYH büyümesindeki yavaşlama (ekonominin toplam üretimindeki artışın zayıflaması) ve enflasyon kaygılarına rağmen güçlü bir dayanıklılık gösterdi.
İsrail-İran çatışması sonrası sınırlı geri çekilmenin ardından S&P 500 ve NASDAQ güçlü toparlandı; yeni rekorlar gördü ve Trump’ın “Kurtuluş Günü” tarifelerinin tetiklediği önceki satış dalgasını da tamamen telafi etti.
Bilanço sezonu (şirketlerin finansal sonuç açıkladığı dönem) yaklaşırken, yatırımcılar son ticaret politikası değişikliklerinin şirketlere etkisini izleyecek. Bazı sektörlerde baskı erken görünürken, bazıları yeni düzenden fayda sağlayabilir.
İleriye dönük ana başlıklar; TÜFE (CPI, tüketici enflasyonu), tüketim harcamaları eğilimi, FOMC kararları (Fed’in faiz ve politika kurulu) ve iş gücü piyasasının gücü olacak.
Şekil 4: Günlük NASDAQ grafiği; yeni rekor seviyelere doğru kırılımı gösteriyor.
Crypto
Kripto varlıklarda Haziran’da dalgalanma yüksekti. Jeopolitik gerilim artınca ilk etapta düşüş görüldü. Bitcoin kısa süreliğine 106.000 doların altına inerken, Ethereum önemli bir destek seviyesini (fiyatın genelde tutunduğu seviye) kırdı.
Ateşkes sonrası algı hızla toparlandı. Bitcoin yeniden 106.000 doların üzerine çıkarken, Ethereum %9 yükselerek 2.420 dolara tırmandı. Solana da yükseldi; kriptonun geleneksel finansta daha kabul görmesini sağlayabilecek ETF onayı (borsada işlem gören fon: bir varlık sepetini takip eden ve borsada alınıp satılan fon) beklentileri bunu destekledi.
Şekil 5: Günlük Bitcoin grafiği; Orta Doğu çatışması ve ticaret politikası gelişmeleri sırasında görülen sert iniş-çıkışları vurguluyor.
