Hisse senedi piyasalarının, ABD-İran görüşmelerinin sonuçsuz kalmasının ardından Asya’daki kayıpları izleyerek %1’den fazla düşüşle açılması bekleniyordu. Brent petrol de güçlü bir artışla boşluklu (gapli) şekilde yukarı açıldı; Pazartesi sabahı varil başına 100 ABD dolarının üzerine çıktı.
Avrupa endekslerinin, Cuma günü daha iyi performans göstermesinin (pozitif ayrışmasının) ardından düşmesi bekleniyordu. ABD piyasaları Cuma’yı düşüşle kapattı; S&P 500 %0,1 geriledi ve yüksek getirili kredi (high-yield: kredi notu düşük şirket tahvilleri, bu nedenle risk ve faizleri daha yüksek) %0,4 düştü. Bu, enflasyon verileri güçlü olmasına rağmen gerçekleşti.
Avrupa Piyasaları Geri Kalan Düşüşe Hazırlanıyor
Avrupa’da Stoxx 600 Cuma günü %0,4 yükselerek, OMX Nordic ise %1,3 artarak kapandı. Bu durum, hafta sonu haberlerine tepkiyle Avrupa’da “geriden gelen düşüş” (catch-down: diğerlerine göre önce daha az düşen piyasanın sonradan hızlı düşüşle farkı kapatması) beklentisini artırdı.
ABD’de Cuma günü teknoloji, en iyi performans gösteren sektörler arasındaydı; ancak yazılım hisseleri düşmeye devam etti. Yarı iletken hisselerinin bu zayıflığı dengeleyecek kadar güçlü olduğu belirtildi.
Hammadde (materials) ve gayrimenkul iyi performans gösterirken, sağlık ve temel tüketim gibi defansif sektörler (ekonomik dalgalanmalarda daha az etkilenen alanlar) geriledi. Hisseler ve hisse vadeli işlemleri (futures: belirli bir tarihte, önceden belirlenen fiyattan alım-satım sözleşmesi) düşerken, ABD doları hafif güçlendi.
Piyasaların 2025 başında ABD-İran görüşmelerindeki kopuşa nasıl tepki verdiğini hatırlıyoruz: “riskten kaçış” (risk-off: yatırımcıların riskli varlıklardan çıkıp nakit/ABD doları gibi daha güvenli gördüklerine yönelmesi) açılışı yaşanmış, Brent petrol yukarı boşluklu açılmış ve endeks vadeli işlemleri sert düşmüştü. Bu örnek, petrol üreten bölgelerdeki jeopolitik gerilimlere piyasanın ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. ABD dolarına hızlı yöneliş (güvenli liman talebi) belirgin bir unsurdu.
Petrol Şoku Riskine Karşı Türev Stratejileri
Yaklaşan OPEC+ üretim görüşmeleri (OPEC ve müttefikleri; arz kararları petrol fiyatını etkiler) etrafındaki gerilim yeniden artarken benzer bir risk tablosu görüyoruz. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) küresel petrol stoklarının (envanter) son beş yıl ortalamasının %3 altında olduğunu bildirdi; bu, piyasayı arz şoklarına (beklenmedik arz kesintisi) çok daha açık hale getiriyor. Arzın sıkı olması, tek bir haberin etkisini büyütür.
Bu nedenle türev ürün (derivatives: değeri dayanak varlığa bağlı sözleşmeler; ör. opsiyon, vadeli işlem) yatırımcıları oynaklıkta (volatility: fiyat dalgalanması) ani artışa hazırlıklı pozisyon almayı düşünebilir. VIX (S&P 500’in beklenen oynaklık göstergesi, “korku endeksi”) şu anda 16 ile birkaç ayın en düşük seviyelerine yakın seyrederken, alım opsiyonu (call option: belirli fiyattan alma hakkı) almak piyasadaki ani düşüşe karşı korunmanın (hedge: riski dengeleme) veya bundan faydalanmanın düşük maliyetli bir yolu olabilir. 2024’te benzer bir korkuda VIX’in tek günde %25’ten fazla sıçradığı görülmüştü; bu da oynaklığın ne kadar hızlı yükselebileceğini gösteriyor.
Enerji piyasası da artan gerilime doğrudan bir araç sunuyor. Brent petrol varil başına yaklaşık 94 dolar seviyesindeyken, yakın vadeli vadeli işlem sözleşmelerinde uzun pozisyon (long: fiyat yükselişinden kazanç hedefleyen pozisyon) almak veya alım opsiyonu satın almak, fiyatın 100 dolara doğru sıçrama ihtimaline doğrudan maruz kalma sağlar. Geçmişte Basra Körfezi’ndeki jeopolitik gelişmelerin petrol fiyatına kısa sürede 10-15 dolarlık “risk primi” (belirsizlik nedeniyle ek fiyat) ekleyebildiği görülüyor.
Buna karşın 2025 olayında, sektörlerin temel gücünün devam edebildiğini de hatırlıyoruz; özellikle yarı iletkenler gibi döngüsel alanlarda (cyclical: ekonomi güçlüyken daha iyi, zayıfken daha kötü performans eğilimi). Daha gelişmiş bir işlem, defansif ETF’lerde (ETF: borsada işlem gören fon) örneğin kamu hizmetleri (utilities) odaklı XLU’da satım opsiyonu (put: belirli fiyattan satma hakkı) alırken, aynı anda teknoloji veya hammadde ETF’lerinde alım opsiyonu almaktan oluşabilir. Bu, manşet riskine rağmen büyüme iştahının (ekonomik aktivite beklentisi) tamamen kaybolmadığı görüşünü yansıtır.
Riskten kaçışın ABD dolarını güçlendirmesi çok olasıdır. DXY endeksi (ABD dolarının başlıca para birimlerine karşı gücünü ölçen endeks) 105 civarında yatay seyrediyor. Uluslararası pozisyonu olanlar için UUP ETF’sinde alım opsiyonu almak, portföy için etkili bir koruma olabilir. Bu, geçmiş riskten kaçış dönemlerinde dolarda görülen değer artışına benzer bir hareketi hedefler.
