General Motors (GM), 500 milyon dolarlık gümrük vergisi iadesi bekliyor. UPS ise, müşterileri adına yaklaşık 5 milyar dolar tutarında gümrük vergisi tahsil ettikten sonra iade işlemlerini başlattı. ABD’li şirketler için “acil yetki” ile getirilen geniş kapsamlı gümrük vergileri dönemi hukuken bitti; oluşan mali zarar kısmen telafi edilebilir.
Ancak bu hikâyenin önüne daha sert bir gerçek çıkıyor. Brent petrolü (UKOUSD) bu hafta varil başına 111 doları aştı; 7 günde %13 yükseldi. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma önerisine rağmen fiyatlar yükselmeye devam ediyor. Ticaret maliyetlerinde rahatlama ile enerji kaynaklı enflasyon şoku (fiyatların genel düzeyini artıran ani enerji maliyeti artışı) aynı anda zıt yönlerde ilerliyor; piyasalar ikisini birlikte fiyatlamak zorunda.
Gümrük vergilerinde tablo nasıl değişti
Şubat ayında ABD Yüksek Mahkemesi, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’nın (IEEPA: başkana “acil durum” gerekçesiyle ekonomik yaptırım yetkisi veren yasa) Başkan’a gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Yönetim saatler içinde karşılık vererek iptal edilen vergilerin yerine, 1974 tarihli Ticaret Yasası’nın 122. Bölümü kapsamında tüm ithalata %15 sabit oranlı gümrük vergisi getirdi.
Burada sadece oran değil, hukuki çerçeve de önemli. 122. Bölüm vergileri 150 günle sınırlı, uzatılması için Kongre onayı gerekiyor ve kural olarak ayrımcılık içermez; yani belirli ülkelere karşı pazarlık aracı olarak IEEPA kadar kolay kullanılamaz.
Yönetim ayrıca, birçok büyük ekonomide üretim kapasitesi fazlasına yönelik (talebin üstünde üretim yapabilme gücü) yeni 301. Bölüm soruşturmaları başlattı. Bu da bir sonraki aşamanın sektör bazlı (belirli ürün/alan) gümrük vergileri olabileceğine işaret ediyor.
İthalatçılar için mevcut tablo şöyle:
İade rakamları gerçek, ancak bağlam önemli. GM’in 500 milyon doları, geçen yıl bildirdiği 3,1 milyar dolarlık gümrük vergisi maliyetinin yanında sınırlı kalıyor. Şirket, iadeden sonra bile 2026 için 2,5-3,5 milyar dolar gümrük vergisi gideri öngörüyor. Hukuki çerçeve değişti; kârlılık üzerindeki mali yük ortadan kalkmadı.
Petrol başka yöne gidiyor
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Hürmüz Boğazı’nın kapanmasını, küresel petrol piyasası tarihinde görülen en büyük arz kesintisi (piyasaya sunulan petrol miktarının düşmesi) olarak tanımladı. Çatışma şubat sonunda başlamadan önce boğazdan günde ortalama 129 gemi geçiyordu. Geçen pazar sadece 8 gemi geçti.
Suudi Arabistan ve BAE, arzın bir kısmını karadan boru hatlarına yönlendirdi. Stratejik petrol stoklarından (ülkelerin acil durum için tuttuğu petrol rezervleri) koordineli satış da en kötü fiyat senaryolarını sınırladı. Ancak Brent’in (UKOUSD) 110 doların üstünde kalması, ithalata dayalı tedarik zinciri olan her ekonomi için ciddi bir enflasyon girdisi. Jet yakıtı, navlun (taşıma) maliyetleri ve petrokimya hammaddeleri birlikte yükseliyor.
Sektör etkileri görülmeye başladı:
- Lojistik: Navlun maliyetleri sert artıyor; en kırılgan alan hava kargo
- Otomotiv: Girdi maliyeti baskısı (üretimde kullanılan parçalar/ham maddeler pahalanıyor) yurt dışı rakipler karşısında artıyor; bu da vergi iadelerinin etkisini azaltıyor
- Perakende: İthalat maliyetleri hem enerji hem de kalan gümrük vergisi yükü nedeniyle sıkışıyor
- Enerji üreticileri: Yüksek fiyata rağmen ABD’de yurt içi üretim sınırlı kalıyor
Emtia piyasaları ve vadeli işlemlerde (gelecekte teslim edilecek ürünü bugünden sabit fiyattan alma-satma sözleşmesi) nasıl işlem yapılacağını buradan inceleyin.
İki güç, tek kârlılık çizgisi
İki etkinin aynı anda yaşanması okumayı zorlaştırır. Fark sözleşmesi (CFD: dayanak varlığı satın almadan, fiyat değişimi üzerinden alım-satım yapılan ürün) işlemi yapanlar için bu ortam geri çekilme nedeni değil; kısa vadeli fırsatların oluştuğu zemin.
Gümrük vergilerindeki rahatlama, talepte toparlanmaya işaret ediyor. Ticaret engellerinin azalması girdi maliyetlerini düşürür, tedarik zincirindeki sürtünmeyi azaltır, kâr marjlarına (satıştan kalan kâr oranı) alan açar. Petrol şoku ise enflasyonun kalıcılaşması riskini artırıyor. Enerji fiyatları yükseldikçe taşımacılık maliyetleri artıyor, tüketici harcamaları baskılanıyor, merkez bankaları için faiz indirimi zorlaşıyor.
Otomotiv ve lojistik gibi sektörlerde iki etki aynı anda kârlılığa yansıyor. Bu net bir olumlu tablo değil; iki taraftan sıkışma.
Ekonomistler, 1970’lerin enerji krizine benzetmeler yapıyor; petrol fiyatı yılın ikinci yarısında da yüksek kalırsa durgunlukla enflasyonun birlikte görülmesi (stagflasyon) riski öne çıkıyor. Bu değerlendirme, Hürmüz trafiğinin ne kadar hızlı toparlanacağına ve fiyat artışının merkez bankalarınca geçici mi yoksa kalıcı mı görüleceğine bağlı. İkisi de net değil. Enflasyon türlerini buradan inceleyin.
Çözülmesi gerekenler
Önümüzdeki çeyrekte tabloyu en çok üç değişken belirleyecek.
Birincisi, 122. Bölüm gümrük vergilerinin hukuki itirazlara dayanıp dayanmayacağı. Birçok eyalet, vergiyi haklı çıkarmak için gereken ödemeler dengesi koşullarının (ülkenin dış dünyayla para giriş-çıkış dengesi) oluşmadığını savunarak dava açtı. İtirazlar sonuç verirse, yıl ortasına kadar ticaret politikası yeniden belirsizliğe girebilir.
İkincisi, Hürmüz’de deniz taşımacılığının ne kadar hızlı toparlanacağı. Ateşkes sürse bile boğazdan geçen trafik çatışma öncesinin çok altında. Uzmanlar petrol fiyatlarının normale dönmesinin haftalar değil aylar alacağını düşünüyor. Arz şokundan (arzın aniden düşmesi) kaynaklanan enflasyon etkisi ise şimdiden fiyatlara yerleşmiş durumda.
Üçüncüsü, 301. Bölüm soruşturmalarının ne getireceği. Yılın ikinci yarısında çelik, yarı iletken (çip üretiminde kullanılan temel parça) ve kritik madenlere sektör bazlı gümrük vergileri gelirse, “ticaret sürtünmesi bitti” varsayımı yapan şirketler bu beklentiyi değiştirmek zorunda kalacak.
Ticaretteki rahatlama önemsiz değil. Ancak piyasanın halihazırda daha büyük bir sorunu da fiyatladığı bir döneme denk geldi.
Piyasalar iki zıt güç arasında gidip gelirken tek yönde temiz bir trend oluşturmaz. Dalgalanır; izlenmeye değer koşullar üretir. Bu gerilimin doğrudan alım-satıma konu olduğu birkaç enstrüman hâlen gündemde.
TLDR
Gümrük vergisi iadeleri şirket kârlılığını neden tam toparlamıyor?
GM’in 500 milyon doları gibi iadeler rahatlama sağlasa da daha önce ödenen maliyetlerin sadece bir bölümünü telafi ediyor. Şirketler hâlâ süren gümrük vergisi giderleriyle karşı karşıya; bu yüzden toplam finansal yük yüksek kalıyor.
Yükselen petrol fiyatları sektörleri nasıl etkiliyor?
Daha yüksek petrol fiyatı tedarik zinciri boyunca maliyetleri artırır. Lojistik şirketlerinde navlun giderleri büyür, otomotivde girdi maliyetleri yükselir, perakendede ise daha pahalı ithalat ve taşımacılık nedeniyle kâr marjları baskılanır.
122. Bölüm gümrük vergisi çerçevesinin önemi nedir?
122. Bölüm vergileri geçicidir ve uzatmak için Kongre onayı gerekir. Önceki uygulamalardan farklı olarak geniş kapsamlıdır ve ayrım yapmaz; bu da ticaret görüşmelerinde “hedef ülkeye karşı koz” olarak kullanımını sınırlar.
Hürmüz Boğazı’ndaki aksama piyasalar için neden önemli?
Hürmüz Boğazı, küresel petrol taşımacılığında kritik bir geçiş noktasıdır. Deniz trafiğinin azalması arzı bozar, petrol fiyatını yükseltir ve dünya genelinde enflasyon baskısını artırır.
Piyasaların izlediği başlıca başlıklar neler?
Üç ana değişken öne çıkıyor: 122. Bölüm vergilerine açılan davalar, Hürmüz üzerinden petrol sevkiyatının toparlanma hızı ve yeni 301. Bölüm soruşturmalarının gümrük vergisine dönüşüp dönüşmeyeceği.
Hemen işlem yapmaya başlayın – Gerçek VT Markets hesabınızı oluşturmak için buraya tıklayın
