İran devlet medyası IRIB, İran’ın Hatemu’l-Enbiya Merkez Karargâhı sözcüsünün pazartesi günü Avrupa işlemleri sırasında yaptığı açıklamada, Tahran’ın ABD’nin İran limanlarına giren ve çıkan gemileri ablukaya alma planlarını kınadığını bildirdi.
ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü Truth Social’da ABD’nin 13 Nisan’da TSİ 17.00’de (14.00 GMT) İran limanlarına giriş-çıkış yapan gemileri ablukaya alacağını yazdı.
İran’dan ABD Abluka Planına Yanıt
Sözcü, İran’ın güvenliği tehdit edilirse Basra Körfezi’ndeki limanlarda güvenliğin kalmayacağını söyledi. ABD’nin gemi hareketlerini kısıtlamasını yasa dışı olarak niteleyen sözcü, bunu “deniz haydutluğu” olarak tanımladı.
Sözcü ayrıca, İran’ın “düşmanlarıyla bağlantılı” gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verilmeyeceğini belirtti.
ABD’nin İran limanlarına abluka uygulamaya hazırlanması ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı hedef alacağı mesajı, enerji piyasalarında sert dalgalanma riskini artırıyor. “Dar geçit” (chokepoint: taşımacılığın zorunlu olarak geçtiği stratejik boğaz) olan Hürmüz’den dünya günlük petrol tüketiminin yaklaşık beşte biri geçiyor; olası bir aksama, piyasada “arz şoku” (kısa sürede ciddi tedarik daralması) yaratabilir. Bu nedenle yatırımcılar, WTI ve Brent ham petrol “vadeli kontratlarında” (futures: belirli vadede önceden belirlenen fiyattan alım-satım sözleşmesi) kısa vadeli pozisyonları yakından izliyor.
Benzer bir tablo 2019’da Suudi Arabistan’daki petrol tesislerine yönelik saldırılar sonrası görülmüştü. Brent vadeli kontratları tek seansta yaklaşık %20 yükselerek, piyasanın arz riskini ne kadar hızlı fiyatladığını göstermişti. Bu tür dönemlerde “alım opsiyonu” (call option: fiyat yükselirse kazanç sağlayan hak) gibi araçlar, olası yükselişten faydalanmak için kullanılabiliyor.
Dalgalanma, Altın ve Hisse Senedi Koruması
ABD-İran geriliminin tırmanması, piyasalarda risk algısını bozabilir. “Korku endeksi” olarak bilinen CBOE Volatilite Endeksi (VIX: S&P 500 için beklenen kısa vadeli fiyat oynaklığını ölçer) yükseliş eğilimine girebilir. Bu ortamda VIX “vadeli kontratları” veya VIX “alım opsiyonları”, genel piyasa düşüşüne karşı “korunma” (hedge: zararı sınırlamak için ters pozisyon alma) amacıyla değerlendirilebiliyor.
Jeopolitik stres dönemlerinde para genellikle “güvenli liman” (risk arttığında tercih edilen varlıklar) olarak görülen araçlara yönelir. 2022 başında Ukrayna’daki savaşın başlamasının ardından altın fiyatlarının haftalar içinde %10’dan fazla yükselmesi buna örnek gösterilebilir. Bu nedenle yatırımcılar, altın vadeli kontratları veya altına dayalı “borsa yatırım fonları” (ETF: borsada işlem gören fon) üzerindeki alım opsiyonlarıyla pozisyon almayı tercih edebiliyor.
Enerji fiyatlarındaki artış ve çatışmanın büyüme riski, küresel hisse piyasaları için olumsuz bir zemin oluşturuyor. Petrol kaynaklı enflasyon baskısı ve “riskten kaçış” (risk-off: yatırımcıların riskli varlıklardan çıkıp daha güvenli varlıklara yönelmesi) eğilimi, S&P 500 gibi endeksler üzerinde baskı kurabilir. Bu çerçevede SPY veya SPX üzerinde “satım opsiyonu” (put option: fiyat düşerse kazanç sağlayan hak) almak, olası bir düzeltmeye karşı korunma aracı olarak kullanılabiliyor.
