จีนประกาศใช้อย่างเป็นทางการ “กฎหมายต่อต้านมาตรการคว่ำบาตรต่างประเทศ” (Blocking Statute ปี 2021) เป็นครั้งแรก โดยมุ่งตอบโต้การคว่ำบาตรล่าสุดของสหรัฐต่อโรงกลั่นน้ำมันจีน 5 แห่งที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมน้ำมันอิหร่าน
มาตรการดังกล่าวห้าม “บุคคลและนิติบุคคลในจีน” ปฏิบัติตามข้อกำหนดคว่ำบาตรของสหรัฐ และทำให้เกิดความขัดแย้งทางกฎหมายโดยตรงระหว่างข้อเรียกร้องตามมาตรการคว่ำบาตรสหรัฐกับข้อบังคับตามกฎหมายจีน
การใช้ Blocking Statute ครั้งแรก
บุคคลที่สามที่เลือก “ปฏิบัติตาม” การคว่ำบาตรของสหรัฐ อาจเผชิญความเสี่ยงทางกฎหมายภายใต้กฎของจีน (เช่น ถูกฟ้องร้องหรือถูกสั่งให้ชดเชยความเสียหาย) เป้าหมายคือทำให้ “การคว่ำบาตรทุติยภูมิ” ของสหรัฐ (secondary sanctions: การลงโทษบริษัท/ธนาคารนอกสหรัฐที่ไปทำธุรกิจกับฝ่ายที่สหรัฐคว่ำบาตร) มีผลกระทบต่อผู้เล่นในตลาดได้ยากขึ้น
กฎหมายนี้ถูกออกแบบมาเพื่อยับยั้งการปฏิบัติตาม “การคว่ำบาตรข้ามพรมแดน” (extra-territorial sanctions: การใช้กฎหมายของประเทศหนึ่งไปบังคับกับคน/บริษัทนอกประเทศ) ที่จีนมองว่าไม่สมเหตุสมผล และส่งสัญญาณว่า “ทำตามข้อจำกัดของสหรัฐ” อาจไม่ใช่ทางเลือกที่เสี่ยงต่ำที่สุดในทุกกรณี
ความเคลื่อนไหวดังกล่าวเกิดขึ้นก่อนการประชุมสุดยอดที่วางแผนไว้ระหว่างประธานาธิบดีสี จิ้นผิง และโดนัลด์ ทรัมป์ โดยบทความระบุว่า จีนอาจมีมาตรการเพิ่มเติม หากข้อพิพาทลักษณะนี้ยังดำเนินต่อไป
จับตาความผันผวนตลาด
ประเด็นนี้กระทบตลาดน้ำมันดิบโดยตรง เพราะเกี่ยวข้องกับโรงกลั่นที่รับน้ำมันจากอิหร่าน ซึ่งสหรัฐพยายามจำกัดไม่ให้เข้าสู่ตลาด แม้ในเชิงทฤษฎีอุปทานที่มากขึ้นอาจกดดันราคา แต่ความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ที่สูงขึ้นก่อนการประชุมสี–ทรัมป์ช่วยพยุงราคาไว้
ควรติดตามผลกระทบต่อบุคคลที่สาม เช่น ธนาคารต่างชาติและบริษัทขนส่งทางเรือที่ตกอยู่ตรงกลาง ความเสี่ยงด้านกฎหมายเพิ่มขึ้น ทำให้การประเมิน “ความเสี่ยงคู่สัญญา” (counterparty risk: ความเสี่ยงที่อีกฝ่ายในสัญญาจะไม่ทำตามภาระ เช่น ไม่ชำระเงิน/ส่งมอบ) ยากขึ้น และความไม่แน่นอนนี้สะท้อนในตลาดกว้างผ่าน VIX (ดัชนีความผันผวนของตลาดหุ้นสหรัฐที่มักใช้เป็นตัวชี้ความกังวล) ที่ปรับขึ้นมากกว่า 10% ในสัปดาห์ก่อน หลังจากช่วงที่ค่อนข้างสงบ
ภาพใหญ่คือการเร่ง “ลดการพึ่งพาเงินดอลลาร์” (de-dollarization: การใช้เงินสกุลอื่นแทนดอลลาร์ในการค้า การชำระเงิน และการถือครองทุนสำรอง) จีนกำลังแสดงให้เห็นว่ามีศักยภาพในการสร้างระบบซื้อขายสินค้าสำคัญที่ไม่ต้องพึ่งดอลลาร์
